Bài 28
TRÀO LƯU CẢI CÁCH, DUY TÂN Ở VIỆT NAM NỬA CUỐI THẾ KỶ XIX.

I MỤC ĐÍCH YÊU CẦU :
1.Kiến thức:
Những nét chínhvề phong trào đòi cải cách kinh tế, xã hội Việt Nam cuối thế kỷ XIX
Hiểu rõ một số nhân vật tiêu biểu của trào lưu đòi cải cách và những nguyên nhân chủ yếu khiến cho các đề nghị cải cách của thế kỷ XIX không thực hiện được.
2.Tư tưởng:
Nhận thức đây là một hiện tượng mới trong lịch sử, thể hiện khía cạnh của truyền thống yêu nước.
Khâm phục lòng dũng cảm, cương trực, thẳng thắn của các nhà duy tân Việt Nam.
Có thái độ đúng đắn trân trọng, tìm ra những giá trị đích thực của tư tưởng, trí tuệ con người trong quá khứ, hiện tại và tương lai.
3.Kỹ năng: rèn luyện cho học sinh kỹ năng phân tích, đánh giá, nhận định, liên hệ lý luận với thực tiễn.
II ĐDDH:
Nguyên văn đề nghị cải cách của Nguyễn Trường Tộ, Nguyễn Huy Tế .
III KTBC:
Nguyên nhân -diễn biến -khỏi nghìa Yên Thế.
So sánh sự khác nhau giữa khởi nghĩa YÊN THẾ .
Ý nghĩa của khởi nghĩa Yên Thế và phong trào chống Pháp của đồng bào miền núi
IV HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC:
1. Giới thiệu bài mới: vào những năm 60của thế kỷ XIX Pháp ráo riết mở rộng xâm lược Nam Kỳ, chuẩn bị tấn công đánh chiếm cả nước ta, triều đình Huế thực hiện chính sách đối nội, đối ngoại, lỗi thời, ở Việt Nam đã ra đời các trào lưu cải cách duy tân, nhưng cuối cùng các đề nghị cải cách đều không thực hiện được, chúng ta hãy nghiên cứu.
2. Dạy và học:
Gv phân công hs làm các nhóm:
N1: Tình hình kinh tế xã hội Việt Nam nửa cuối thế kỷ XIX .
N2: Vì sao các quan lại, sĩ phu đưa ra nhữngđề nghị cải cách ? Kể tên những sĩ phu tiêu biểu trong phong trào cảicách ở nửa cuối thế kỷ XIX. Nêu những nội dung chính trong các đề nghị cải cách của họ.
N3: Trình bày những hạn chế của các đề nghị cảicách cuối thế kỷ XIX.
















Hoạt động 1: Tình hình Việt Nam nửa cuối thế kỷ XIX
Mục tiêu: Bối cảnh xã hội Việt Nam nửa cuối thế kỷ XIX , yêu cầu phải có cải cách duy tân đất nước để thoát khỏi tinh trạng bế tắc

Hoạt động của Thầy
hoạt động của trò
Nội dung

Gv cho hs TL: Bối cảnh lịch sử viêt Nam nửa cuối thế kỷ XIX, từ đó phát biểu suy nghĩ về yêu cầu lịch sử VN lúc bấy giờ: có thể là thay đổi chế độ xã hội, hay tiến hành cải cách xã hội cho phù hợp..








( Cải cách là 1 yêu cầu khách quan tất yếu tất yếu
Gv chốt ý
HSTL* Bối cảnh lịch sử VNnửa cuối thế kỷ XIX?
*Hoàn cảnh trào lưu cải cách duy tân ra đời:
+Chính sách đối nội, đối ngoại của nhà Nguyễn lỗi thời Bộ máy chính quyền từ trung ương đến địa phương mục rỗng ..Nông nghiệp, thủ công nghiệp, thương nghiệp đình trệ. Tài chánh cạn kiệt, đời sống nhân dân khó khăn ..Mâu thuẫn dân tộc và mâu thuẩn giai cấp gay gắt. Khởi nghĩa nông dân lại bùng nổ.
*Nguyên nhân khởi nghĩa nông dân: kimh tế đình đốn, xã hội khủng hoảng: đời sống nhân dân khốn khổ.
→Để giải quyết tình hình trên cần phải làm gì? Liên hệ thực tế hiện nay. Yêu cầu cần thiết phải có các cuộc duy tân, cải cách để đưa đất nước ra khỏi tình trạng bế tắc.
I. Tình hình kinh tế xã hội Việt Nam nửa cuối thế kỷ XIX:
*Hoàn cảnh trào lưu cải cách duy tân ra đời:
+Chính sách đối nội, đối ngoại của nhà Nguyễn lỗi thời.
+Bộ máy chính quyền từ trung ương đến địa phương mục rỗng...
+Nông nghiệp, thủ công nghiệp, thương nghiệp đình trệ.
+Tài chính cạn kiệt, đời sống nhân dân
khó khăn..
+Mâu thuẫn dân tộc và mâu thuẫn giai cấp gay gắt.
+Khởi nghĩa nông dân lại bùng nổ.
( khởi nghĩa nông dân:

Hoạt động 2: NHỮNG ĐỀ NGHỊ CẢI CÁCH Ở VIỆT NAM VÀO NỬA THẾ KỶ XIX.
Mục tiêu : học sinh nhớ tên 1 số nhà cải cách tiêu biểu, và nội dung cải cách.

Hoạt động của thầy
Hoạt động của trò
 Nội dung

*Nguyên nhân cải cách đất nước?
*Gv cho hs TL 7 phút: Kể tên những sĩ phu tiêu biểu trong phong trào cải cách ở nửa cuối thế kỷ XIX? Nêu nội dung chính trong các đề nghị cải cách của đó?
GV giới thiệu về Nguyễn Trường Tộ? từ nhỏ nổi tiếng thông minh, ông sang Pháp ở Pari 2 năm học tập và quan sát, ông dâng l ên 30 bản điều trần → do lòng yêu nước kính chúa (ông theo đạo thiên chúa) kiến thức sâu rộng do sớm đi nước ngoài nên có cái nhìn tức thời.


Xuất phát từ đâu các quan lại, sĩ phu đưa ra đề nghị cải cách?(từ lòng yên nước , thương dân, muốn cho đất nước giàu mạnh( trào lưu ,diễn ra trên nhiều lĩnh vực kinh tế , chính trị , văn hóa , xã hội, quôc phòng…
Gv chốt ý: là một hiện tượng mới trong lịch sử, thể hiện truyền thống yêu nước.

*Nguyên nhân phải cải cách đất nước? yêu cầu cần thiết phải có các cuộc duy tân, cải cách để đưa đất nước thoát nghèo và không bị phương Tây xam lược
+ Là một yêu cầu khách quan rất yếu.
Bên cạnh đấu tranh vũ trang cải cách cũng là một phương pháp đấu tranh để đưa đất nước khỏi tình trạng bế tắc.

*HSTL: Kể tên những sĩ phu tiêu biểu trong phong trào cải cách ở nửa thế kỷ XIX? Nêu nội dung chính trong các đề nghị cải cách của đó?
Nguyễn Trường Tộ, Trần Đình Túc, Nguyễn Huy Tế, Đinh Văn Điển, Nguyễn Lộ Trạch...
Nội dung cải cách:
Chân dung các nhà cải c ách
1863-1871 Nguyễn Trường Tộ: chấn chỉnh bộ máy quan lại, phát triển công thương nghiệp và tài chính, chỉnh đốn võ bị, mở rộng ngoại giao, cải tổ giáo dục.
+ 1968: Trần Đình Túc và Nguyễn Huy Tế : mở cửa biển Trà Lý.
+ Đinh Văn Điển :khai hoang, khai mỏ, phát triển buôn bán, chấn chỉnh quốc phòng.
+ 1872: Viện Thương Bạc xin mở 3 cửa biển miền Bắc, Trung để buôn bán với nước ngoài .
+1877-1882: Nguyễn Lộ Trạch: chấn hưng dân khí, khai thông dân trí, bảo vệ đất nước.
2. Những đề nghị cải cách ở Việt Nam vào nửa thế kỷ XIX.
1. Nguyên nhân cải cách đất nước:
-để đưa đất nước thoát nghèo và không bị phương Tây xam lược

2. Nội dung cải cách:
+1863-1871 Nguyễn Trường Tộ: chấn chỉnh bộ máy quan lại, phát triển công thương nghiệp và tài chính, chỉnh đốn võ bị, mở rộng ngoại giao, cải tổ giáo dục .
+ 1868: Trần Đình Túc và Nguyễn Huy Tế: mở cửa biển Trà Lý.
+ Đinh văn Điển: khai hoang, khai mỏ, phát triển buôn bán, chấn chỉnh quốc phòng.
+ 1872: Viện Thương Bạc: xin mở 3 cửa biển miền Bắc, Trung để buôn bán với nước ngoài.
+1877-1882: Nguyễn Lộ Trạch: chấn hưng dân khí, khai thông dân khí, bảo vệ đất nước.


Hoạt Động 3: Kết cục của các đề nghị cải cách:
Mục tiêu: học sinh hiểu được các đề nghị cải cách đếu mong muốn đất nước tiến bộ, thoát khỏi tình thế hiểm nghèo nhưng phần lớn đếu không thực hiện được .

Gv cho Hs TL: Vì sao phải cải cách: canh tân đất nước?Hạn chế?
( Tích cực : đáp ưng phan nao yêu cầu của nước ta lúc đó , có tác động đến cách nghĩ , cách làm của 1 bộ phận quan lại triều đình Huế
* Vì sao các đề nghị cải cách đều không được triều đình thực hiện?
* Tuy không được thực hiện nhưng nó đã phản ảnh được điều gì?
* Vì sao Nguyễn Trường Tộ được xem là một nhà cải cách lớn của đất nước trong nửa cuối thế kỷ XIX?(

* Nếu các đề nghị cải cách trên được thực hiện, thì tình hình đất nước ta sẽ ra sao?( ý kiến của mỗi hs)

Gv chốt ý lại và liên hệ đến công cuộc đổi mới đất nước trong quá trình đi lên chủ nghĩa xã hội hiện nay








*Hs thảo luận: Vì sao phải cải cách: canh tân đất nước? Hạn chế? Yêu cầu cần thiết phải có các cuộc duy tân, cải cách để đưa đất nước ra khỏi tình trạng bế tắc, đáp ứng yêu cầu đất nước lúc đó.
Hạn chế: Mang tính chất lẻ tẻ rời rạc. chưa xuất phát từ cơ sở bên trong. Chưa đụng chạm đến những vấn đề cơ bản là giải quyết mâu thuẫn dân tộc và mâu thuẫn giai cấp.
*Vì sao các đề nghị cải cách đều không được triều đình thực hiện? cải cách không thực hiện được do triều đình Huế không chấp nhận thay đổi, từ chối mọi cải cách, do phong kiến bảo thủ.
* Tuy không được thực hiện nhưng nó đã phản ánh được điều gì?Gây tiếng vang lớn. Tấn công vào tư tưởng bảo thủ. Phản ánh trình độ nhận thức của người Việt Nam góp phần chuẩn bị cho sự ra đời của phong trào duy tân
Vì sao Nguyễn Trường Tộ được xem là một nhà cải cách lớn của đất nước trong nửa cuối thế kỷ XIX? (
+ Cải cách của ông toàn diện, bao quát nhiều vấn đề.
+ Cải cách của ông không đòi hỏi quá nhiều tiền của, mà chỉ cần lòng quyết tâm cao vì sự nghiệp đổi mới đất nước.
+ Nguyễn Trường Tộ có kiến thức sâu rộng nhờ sớm đi ra ngoài nên có cái nhìn thức thời
III. Kết cục của các đề nghị cải cách:
1.Tích cực: canh tân đất nước, đáp ứng yêu cầu đất nước lúc đó .
2.Hạn chế:
+Mang tính chất lẻ tẻ rời rạc.
+Chưa xuất phát từ cơ sở bên trong.
+ Chưa giải quyết mâu thuẫn dân tộc và mâu thuẫn giai cấp.
3.Kết quả:
không thực hiện được, do triều đình Huế từ chối mọi cải cách, do phong kiến bảo thủ.
* Cải cách bị từ chối nhưng đã phản ảnh:
+ Gây tiếng vang lớn
+ Tấn công vào tư tưởng bảo thủ ,
+ Phản ảnh trình độ nhân thức của người Việt Nam.
+ Góp phần chuẩn bị cho sự ra đời của phong trào duy tân, đất nước.



CỦNG CỐ:
- Tình hình kinh tế xã hội Việt Nam nửa cuối thế kỷ XIX.
- Vì sao các quan lại, sĩ phu đưa ra những đề nghị cải cách? Kể tên những sĩ phu tiêu biểu trong phong trào cải cách ở nửa cuối thế kỷ XIX. Nêu những nội dung chính trong các đề nghị cải cách của họ.
- Trình bày những hạn chế của các đề nghị cải cách của họ.
DẶN DÒ:
Học kỹ phần II, III.
Xem trước: chương II: XÃ HỘI VIỆT NAM TỪ NĂM 1897 ĐẾN NĂM 1918.
Bài 29: CHÍNH SÁCH KHAI THÁC THUỘC ĐỊA CỦA THỰC DÂN PHÁP VÀ NHỮNG CHUYỂN BIẾN VỀ KINH TẾ, XÃ HỘI Ở VIỆT NAM.
-Cho biết tổ chức bộ máy nhà nước ở Việt Nam do thực dân Pháp dựng lên, và em có nhận xét gì về tổ chức bộ máy cai trị của thực dân Pháp.
-Nêu các chính sách của thực dân Pháp trong các ngành nông nghiệp, công thương nghiệp, giao thông vận tải và tài chính, các nghành chính sách trên nhằm mụch đích gì?
- Nó tác hại đến nền kinh tế nước ta bị tác hại ra sao?
- Chính sách văn hoá, giáo dục?


Tham Khảo
Cải cách chỉ có thể thành  công khi thời cơ đã chín muồi và người lãnh đạo nắm bắt đúng thời cơ : Khúc Thừa Dụ không thể thành công nếu không cải cách đúng thời cơ khi  phong kiến Tùy -  Đường lâm vào khủng hoảng  “thập quốc ngũ đại”.  Lý Công Uẩn chỉ  có thể đổi mới  được  triều đại khi khủng  hoảng cung đình Tiền Lê thời Lê Ngọa Triều lên tới cực  điểm. Còn Hồ Quý  Ly thì tiến  hành cải cách lúc thời cơ chưa thuận lợi, quân Minh  tới xâm lược. Yếu tố bên ngoài đã phá hoại cải các