Tướng quân Cao Lỗ

Tượng tướng quân Cao Lỗ

 Vào nửa cuối thế kỷ thứ III trước công nguyên ở “nước Văn Lang có ông Cao Lỗ, một nhân vật nổi tiếng vùng Cổ Loa, tục gọi là Đô Lỗ vì có lẽ ông rất giỏi võ, giỏi vật

Truyện dân gian kể rằng, khi vua Hùng đã quá già yếu, Cao Lỗ khuyên Vua nhường ngôi cho Thục Phán. Ngày vua Hùng nhường ngôi là ngày mồng 6 tháng Giêng, sau trở thành ngày hội truyền thống của Cổ Loa.

Thục Phán lên ngôi Vua, hiệu là An Dương Vương, đặt tên nước là Âu Lạc. Nhà nước Âu Lạc tuy tổ chức còn sơ sài nhưng vẫn kế thừa và phát triển bộ máy thống trị vốn đã hình thành từ thời Hùng Vương (Lạc vương, Lạc hầu, Lạc tướng, Bồ chính…). Giúp việc An Dương Vương có tướng quân Cao Lỗ phụ trách bộ binh, tướng quân Lạc hầu phụ trách thuỷ binh… Sau này chính Cao Lỗ là người khuyên An Dương Vương dời đô xuống đồng bằng. Bản thân ông hăm hở đi tìm đất đóng đô, sau đó lại giúp vua trông nom việc xây dựng thành Cổ Loa - một kỳ công thời bấy giờ.

Nhưng một điều quan trọng nữa, Cao Lỗ còn là người sáng chế ra nỏ liên châu, bắn một lần được nhiều phát mà các mũi tên đều bịt đồng sắc nhọn. Sử sách cũ đã thần thánh hoá gọi thứ vũ khí lợi hại ấy là “Linh quang thần cơ”. Sách Lĩnh Nam chích quái chép rằng: “Cứ đem nỏ ra chĩa vào quân  giặc là chúng không dám đến gần”.

Tại thành Cổ Loa, hàng vạn quân sĩ dưới quyền chỉ huy của tướng quân Cao Lỗ, ngày đêm tập bắn nỏ. Vua An Dương Vương cũng thường tới xem tập bắn trên “Ngự xa đài’ (dấu vết nay vẫn còn ở góc đông bắc ngoài thành nội).

Là người phát minh lại là người có tài bắn nỏ, nên Cao Lỗ được người đời gọi bằng cái tên thân yêu là Ông Nỏ. Ông Nỏ được vua Thục tin cậy, cử làm tướng trấn giữ cửa Bắc, vị trí xung yếu nhất của thành Cổ Loa.

Mô hình Cổ Loa thành

Khi Triệu Đà cho quân xâm lược nước Âu Lạc, chúng đã bị các tay nỏ liên châu của Ông Nỏ bắn ra như mưa, thây chết đầy nội. Chúng hoảng hốt phải lui binh tháo chạy.

Đương thời, nỏ liên châu trở thành thứ vũ khí thần dũng vô địch của nước Âu Lạc. Triệu Đà bèn vùng xảo kế cầu hoà, rồi cho con trai là Trọng Thuỷ cầu hôn với Mỵ Châu, để có cơ hội đánh cắp bí mật vũ khí.

Ông Nỏ cực lực can gián vua, nhưng An Dương Vương không nghe; đã thế lại còn tin lời gièm pha của Lạc hầu, ngày càng đối xử tệ bạc làm cho Ông Nỏ phải bỏ kinh thành mà đi. Quả nhiên, chẳng bao lâu, Trọng Thuỷ đã thực hiện được âm mưu thâm độc và quân Triệu đã kéo sang đánh phá Cổ Loa. Vua Thục phải bỏ thành mà chạy. Bấy giờ Ông Nỏ nghe tin cũng trở về Cổ Loa để cứu vua nhưng thế trận tan vỡ không còn cứu nổi. Ông Nỏ đã anh dũng hy sinh trên mảnh đất kinh thành mà ông đã bỏ bao công lao và tâm huyết để xây dựng, giữ gìn.

                                                               Lẫy nỏ Cổ Loa.

Truyền thuyết dân gian kể rằng khi bị thương nặng ở cổ, Ông Nỏ đã buộc lại và thúc ngựa chạy tới Ái Mộ (xã Bồ Đề, huyện Gia Lâm) nghỉ một lát, rồi lại tiếp tục chạy về vùng quê Bình Than, Lục Dầu, được ít lâu sau thì mất.

Tại Ái Mộ, Gia Lâm, tại xã Quảng An, Tư Liêm, Hà Nội, và tại quê hương Bình Than… đều có đền thờ Cao Lỗ. Ngay tại thành Cổ Loa cũng có một ngôi miếu nhỏ thờ Ông Nỏ - một anh hùng sáng tạo văn hoá, một biểu tượng hùng hồn của trí tuệ và sức mạnh Việt Nam ngay từ buổi đầu dựng nước.

Đền thờ Cao Lỗ.