TẠP CHÍ CỘNG SẢN (1941)

Trong những năm cao trào của Mặt trận dân chủ Đông Dương (1936 - 1939), Trung ương Đảng đă quyết định xuất bản tạp chí lý luận nghị quyết Hội nghị toàn thể của Trung ương Đảng (29-30 tháng 3 - 1938) ghi rõ: "Ban Trung ương cần ra một tạp chí bí mật để để giải thích những vấn đề mà các sách báo công khai không thể bàn đến được". Tuy vậy, do hoàn cảnh khó khăn lúc bấy giờ, Đảng không thể xuất bản được tạp chí như đã ghi trong nghị quyết.

Cuối năm 1940, đầu năm 1941, tình hình quốc tế và trong nước có diễn biến mới. Tháng 6-1940, nước Pháp bị quân phát xít Hítle chiếm đóng. Phát xít Nhật nhân cơ hội đó xâm lược Đông Dương. Thực dân Pháp đầu hàng quân Nhật. Nhân dân Việt Nam bất khuất đã nổi dậy chống cả Nhật lẫn Pháp. Tháng 9-1940, nổ ra cuộc khởi nghĩa Bắc Sơn. Tháng 11-1940, khởi nghĩa Nam Kỳ. Tháng 1-1941, binh biến ở Đô Lương. Cách mạng Đông Dương đang tiến bước đến thời cơ mới.

Ngày 8 - 2 - 1941, đồng chí Nguyễn ái Quốc về nước trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam.

Tháng 5 - 1941, Hội nghị Trung ương Đảng do đồng chí Nguyễn ái Quốc đại biểu của Quốc tế cộng sản, triệu tập và chủ trì họp tại Pắc Bó (Hà quảng, Cao Bằng). Hội nghị quyết định thành lập Việt Nam độc lập đồng minh (gọi tắt là Việt Minh) và vạch rõ nhiệm vụ trung tâm của Đảng và dân ta lúc đó là chuẩn bị khởi nghĩa. Hội nghị cử ra Ban Chấp hành Trung ương chính thức và bầu đồng chí Trường Chinh làm Tổng Bí thư của Đảng.

Cuối tháng 9-1941, Tạp chí Cộng sản, cơ quan lý luận và chính trị của Trung ương Đảng do đồng chí Trường Chinh trực tiếp phụ trách, ra số 1. Hiện nay tạp chí không còn trong các kho lưu trữ của ta.

Chúng ta được biết có Tạp chí Cộng sản (10-1941) là do hai nguồn: Một là, gần chín năm sau đó, trong Tạp chí Cộng sản (số 1, năm thứ nhất, ra tháng 7-1950) có viết ở lời mở đầu: "Năm 1941, Trung ương Đảng đã ra một tờ tạp chí cũng lấy tên là Tạp chí Cộng sản".

Hai là, một tài liệu của mật thám Pháp đã dịch ra tiếng Pháp mục lục số 1 của Tạp chí Cộng sản (1941). Nếu dịch lại theo tiếng Việt thì bản mục lục đó gồm các phần:

1- Cùng bạn đọc.

2- Hội nghị lần thứ 8 của Ban Chấp hành Trung ương.

3- Để thực hiện tổ chức chính trị mới.

4- Phần phụ lục: Những tài liệu của Đảng.

5- Giải thích những từ ngữ khó.

Tài liệu đó của mật thám Pháp cũng tóm tắt từng bài của mục lục nói trên. Bài "Cùng bạn đọc" đã mở đầu bằng câu " Tạp chí Cộng sản là cơ quan lý luận của Đảng... Tạp chí sẽ phấn đấu trở thành cơ quan giáo dục của Đảng, giúp cán bộ đảng viên hiểu rõ chính sách, sinh hoạt, sự nghiệp và tổ chức của Đảng".

Bài "Hội nghị lần thứ 8 của Trung ương Đảng" cho biết, hội nghị diễn ra trong hoàn cảnh đặc biệt của Đông Dương (các cuộc khởi nghĩa Bắc Sơn, Nam Kỳ và Đô Lương bị thất bại; đế quốc Pháp tổ chức một đợt tiến công các lực lượng cộng sản). Hội nghị có mục đích định ra đường lối và sách lược của Đảng, tập trung các lực lượng chống đế quốc chung quanh giai cấp vô sản.

Bài báo cho biết hội nghị đã xem xét tình hình một cách khách quan, Đảng quyết định từ bỏ các quan niệm hẹp hòi, khắc phục các sai lầm khuyết điểm, đề ra phương hướng sửa chữa để Đảng không những là người lãnh đạo cách mạng Đông Dương, mà còn là người đại diện cho toàn thể các dân tộc ở Đông Dương. Đảng viên phải làm tròn nhiệm vụ, không sợ khủng bố, không sợ chết chóc, vì tương lai thuộc về họ.

Bài "Chính sách mới của Đảng" đề ngày 23-9-1941 cho biết ở Đông Dương đang có những biến đổi lớn. Pháp bị bại trận, dân Đông Dương trở thành nô lệ của những kẻ nô lệ. Nhiều cuộc nổi dậy đã diễn ra, chứng tỏ sự phát triển của các lực lượng cách mạng trong nước. Chính sách mới của Đảng phải vạch ra những phương hướng kịp thời cho chiến lược và sách lược của Đảng, huy động một cách tốt nhất những lực lượng ủng hộ của quần chúng cùng tiến công vào những điểm yếu của quân thù.

Đảng phải bỏ những khẩu hiệu đã lỗi thời, nêu cao những khẩu hiệu mới: đánh đổ đế quốc Pháp, Nhật, đánh đổ Việt gian. Quốc hữu hoá tài sản của bọn đế quốc và bọn Việt gian. Thành lập chính quyền nhân dân cách mạng. Ngày làm 8 giờ có bảo hiểm xã hội. Thủ tiêu mọi thứ thuế hiện hành, thực hiện đánh thuế theo thu nhập. Chia đất của bọn đế quốc và Việt gian cho dân cày và binh lính. Nam nữ bình quyền.

Tổ chức một mặt trận chống Pháp và chống Nhật, phát động cao trào cứu nước, xây dựng lực lượng vũ trang. Tóm lại chính sách mới khi ra số 1. Số 2 dày 69 trang, không kể ba trang (từ trang 70 đến trang 72) đính chính những sai sót trong số 1. Trong số 2, có các bài của đồng chí Trường Chinh: "Việc giải tán Quốc tế cộng sản"; "Vấn đề khởi nghĩa - Kỷ niệm Xô viết Nghệ An". Ngoài ra còn có những bài "Một bước tiến", "Phong trào cách mạng ở ý", "Một vài ý kiến về chi bộ Đảng", một bài dịch của Hoàng Văn Thụ, bút danh là Tùng Phong, "Sự quan hệ giữa Đảng và quần chúng" (tác giả là Lạc Phú, Đảng Cộng sản Trung Quốc), rồi đến những trang tin và mục "cắt nghĩa những chữ khó".

Bài "Một bước tiến" với tên ký T.C.C.S. là một bài bình luận. Bài báo cho biết việc Anh, Mỹ đổ bộ vào miền Nam nước ý ngày 3-9-1943 đánh vào "pháo đài châu Âu của phát xít là một bước tiến của Mặt trận dân chủ quốc tế chống phát xít. Nhưng Anh, Mỹ đã hành động quá chậm, để cho Đức lấy được Rôm, giải thoát Mútxôlini và chiếm cả Bắc ý. Bài báo đặt câu hỏi: "Phải chăng chính phủ Anh - Mỹ đã ngầm muốn cho Đức chiếm Bắc ý để mượn tay quân Đức dẹp phong trào cách mạng sôi nổi ở Bắc ý rồi sẽ đánh lấy lại Bắc ý sau". Bài báo cũng đã tiên đoán sự thất bại nhanh hơn của bọn phát xít, kể cả bọn phát xít Nhật ở Viễn Đông.

Bài "Việc giải tán Quốc tế cộng sản" do đồng chí Trường Chinh viết ngày 15-7-1943. Tác giả trình bày những lý do khiến cho Quốc tế cộng sản tự giải tán là nhằm có lợi cho việc củng cố Mặt trận dân chủ quốc tế đánh bại chủ nghĩa phát xít, có lợi cho việc thúc đẩy Anh, Mỹ tích cực ủng hộ Liên Xô kháng chiến, cùng Liên Xô đánh bại bọn phát xít, buộc Anh, Mỹ phải mở mặt trận thứ hai. Họ không có lý do gì để thoái thác hoặc trì hoãn một khi Quốc tế cộng sản đã tuyên bố tự giải tán. Bài báo nêu rõ "Quốc tế cộng sản giải tán, nhưng các đảng cộng sản vẫn tồn tại và họ vẫn liên lạc với nhau, giai cấp vô sản thế giới vẫn có phương pháp để thống nhất ý chí và hành động... Đảng ta cũng như các đảng anh em trên thế giới vẫn giữ nguyên tên đảng và vẫn phải là chính đảng cách mạng độc lập của thợ thuyền... Vô luận trong tình thế nào, những người cộng sản Đông Dương chúng ta cũng không được sao nhãng việc tuyên truyền chủ nghĩa cộng sản và việc phát triển tổ chức Đảng...".

Bài "Vấn đề khởi nghĩa - Kỷ niệm Xô viết Nghệ An" của đồng chí Trường Chinh viết nhân dịp kỷ niệm lần thứ 13 Xô viết Nghệ An đã phân tích ý nghĩa lịch sử sâu xa của nó, những tác dụng tích cực của nó đối với phong trào cách mạng, đồng thời vạch ra những khuyết điểm và sai lầm gây ra thất bại của Xô viết Nghệ An. Từ những bài học kinh nghiệm của Xô viết Nghệ An, tác giả đã phân tích những vấn đề của việc sửa soạn khởi nghĩa chống phát xít Nhật, Pháp, nêu lên những phương pháp cốt yếu làm cho đông đảo quần chúng tham gia khởi nghĩa, làm cho chiến tranh du kích biến thành địa phương khởi nghĩa, làm cho khởi nghĩa có tính chất quần chúng, đúng ý nghĩa cách mạng giải phóng dân tộc...".

Tạp chí Cộng sản số 3 đã biên tập xong, đang chuẩn bị xuất bản thì diễn ra Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945. Do vậy, việc xuất bản tạp chí phải đình lại.

Sau thắng lợi của Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945, Đảng ta đứng trước tình thế hết sức khó khăn. Nạn đói khủng khiếp đầu năm 1945 chưa được khắc phục thì lại tiếp nạn lụt lớn ở Bắc Bộ. Giữa lúc đó hai chục vạn quân của Tưởng Giới Thạch tràn vào miền Bắc, với danh nghĩa công khai thi hành nhiệm vụ do đồng minh giao cho là tước vũ khí quân đội Nhật, nhưng kỳ thật ôm ấp âm mưu thâm độc xoá bỏ Đảng ta, xoá bỏ Việt minh và lật đổ chính quyền nhân dân, lập chính phủ bù nhìn làm tay sai cho chúng. Ngày 23-9-1945, được quân đội Anh giúp sức, thực dân Pháp nổ súng đánh chiếm Sài Gòn, rồi mở rộng chiến tranh ra toàn Nam Bộ. Trước tình hình cực kỳ gay go và phức tạp đó, Đảng ta đã có những chủ trương phát huy cao độ sức mạnh tổng hợp của cách mạng, đồng thời áp dụng một sách lược khôn khéo mềm dẻo nhằm phân hoá và cô lập cao độ kẻ thù. Ngày 11-11-1945, Đảng ta tuyên bố "tự giải tán" tạm thời rút vào hoạt động bí mật, tiếp tục lãnh đạo đất nước, lãnh đạo chính quyền nhân dân, đẩy mạnh củng cố và phát triển Đảng, đưa sự nghiệp cách mạng của dân tộc tiến lên. Tờ báo Sự thật, về mặt công khai là cơ quan của Hội nghiên cứu chủ nghĩa Mác, nhưng thực chất là tờ báo của Đảng.

Đêm 19-12-1946, cuộc kháng chiến toàn quốc bùng nổ.

Trong những năm 1945-1946, do công cuộc gìn giữ chính quyền, chuẩn bị kháng chiến quá khẩn trương, Đảng ta không xuất bản tạp chí lý luận. Từ tháng 8-1947 đến tháng 8-1950, Đảng ta lần lượt xuất bản tạp chí Sinh hoạt nội bộ và Tạp chí Cộng sản.

Sưu tầm