Chơi đánh vụ (đánh quay)

Trên những vỉa hè Sài Gòn ngày xưa, chúng ta có thể bắt gặp những đứa trẻ túm năm tụm ba, say mê theo các vòng xoáy của những con vụ (hay con quay).

Người miền Nam gọi là con vụ, người miền Bắc gọi là con quay. Chơi vụ cũng khá công phu, nếu không có tiền để mua thì phải tự đẻo gổ để làm lấy. Chắc bạn còn nhớ là bọn tôi chơi trong cái sân của hãng cưa? Nhà nghèo như bọn tôi thì vào hãng cưa tìm gỗ thông hoặc may mắn được gỗ dầu để làm con vụ, chứ bọn nhà giàu như con ông chủ tiệm Bình Dân cùng xóm thì được tiện từ gỗ xà cừ hoặc cây gỗ ổi.

Con vụ được tiện hay đẽo bằng gỗ, hình giống quả ổi. Tùy theo từng vùng địa phương, hay quốc gia mà con vụ có thể có 2 hoặc 3 phần (có hoặc không có cái núm còn gọi là tu ở phía trên. Phần tu hình dài dài như ống khói tàu thủy; phần chính là phần thân và cuối cùng là đinh (xem hình trên). Bọn tôi đa số chế con vụ chỉ có hai phần là phần thân và phần đinh vì làm con vụ có phần tu tốn rất nhiều gỗ và đa số là những mảnh ván vụn mà bọn tôi tìm được trong hãng cưa. Phần tu và thân được tiện từ gỗ nguyên khối và liền với nhau, còn đinh thì được đóng riêng và bằng sắt. Đinh cũng có 3 loại: Đinh thường, đinh mũ (hình chóp nón, đinh này được chế từ cái nắp valve của cái vành xe đạp) và đinh bi (được làm từ bi xe máy). Có nhiều khi tốn vài ngày công làm xong con vụ (đục đẻo, tiện gỗ, chà mài, đánh bóng) nhưng lúc đóng đinh vào con vụ, nếu không chọn được gỗ tốt hay đóng mạnh tay, con vụ bị tét ta làm đôi thì dù tiếc nuối, chỉ còn có cách cho con vụ vào bếp để làm củi nấu ăn.

Chơi vụ có hai trò chơi mà tôi biết. Thứ nhất là trò chơi “quay con vụ”, quấn sợi dây quanh con vụ và bổ con vụ xuống, rút dây ra là con vụ quay tít, gần như đứng yên một chỗ (con vụ ngủ). Luật lệ của trò chơi này là con vụ nào hết quay hay “chết” thì thua, con vụ của người nào còn quay chót thì thắng.

Nhìn con vụ xoay

Trò chơi thứ nhì là chơi “hầm” vụ.

Hầm các con vụ ở trong vòng

Chơi hầm con vụ phải cần có hai, ba đứa chơi mới vui. Cách chơi là "hầm" vụ của nhau. Trước nhất bọn tôi vẽ cái vòng tròn trên mặt đất. Xong đánh tù tì xem đứa nào thua thì cho vụ của mình vào trong vòng, và những đứa khác lần lượt dùng vụ của mình đánh để đánh con vụ nằm trong cái vòng. Thường thì mỗi đứa có vài con vụ, vụ tốt và vụ không tốt. Và dỉ nhiên ai thua tù tì cũng cho con vụ không tốt của mình vào vòng vì con vụ này sẽ bị hành phạt bằng các mủi đinh nhọn của các con vụ đánh, có khi con vụ bị đánh tét hoặc có những vết sẹo. Con vụ được tiện từ gỗ xà cừ và gỗ ổi thì cứng hơn, nặng hơn nên khi chơi có nhiều lợi thế hơn. Con vụ của mình mà bị vụ làm bằng gỗ xà cừ "ghẹ" vào, hoặc bị "bổ" thì văng ra xa, hoặc bị tét ra làm đôi hoặc bị vết hằn sâu xấu xí. Sau khi chơi vụ, chúng tôi thường đem những con vụ của mình ra để so sánh xem con vụ của đứa nào bị thẹo nhiều nhất, rồi tranh cãi xem cái thẹo ấy là bị ai đánh, rồi lại hỉ hả khi biết cái thẹo gây ra trên "nạn nhân" là của mình.

Cái khó là khi đánh con vụ nằm trong vòng, các con vụ kia phải vẫn tiếp tục quay và khi con vụ đánh ngưng chạy, nó phải lăn ra khỏi vòng. Nếu khi đánh con vụ mà con vụ không quay hoặc khi con vụ ngưng chạy nằm chết trong vòng thì con vụ này sẽ trở thành con vụ “bị hầm”. Còn không trò chơi sẽ tiếp tục. Có nhiều khi bọn tôi chơi hầm vụ gần ống cống gần nhà tôi, con vụ bị hầm rớt xuống ống cống, dù có tiếc của cũng không đứa nào thò tay xuống cống để mò tìm vì con vụ đó tanh hôi và không ai muốn chơi với con vụ đó.