Thông tin

Tài nguyên dạy học

Thống kê

  • truy cập   (chi tiết)
    trong hôm nay
  • lượt xem
    trong hôm nay
  • thành viên
  • Điều tra ý kiến

    Bạn thấy trang này như thế nào?
    Đẹp
    Đơn điệu
    Bình thường
    Ý kiến khác

    Ảnh ngẫu nhiên

    NoiNayCoAnhSonTungMTP4772041.mp3 Bai_lam_so_3.flv Bai_thi_so_2.flv Bai_lam_so_1.flv Earth_hour_is_not_turn_off_lights_and_burn_candles.jpg Loan_dem_giang_sinh_2012.swf Giac_mo_trua8.swf Trian1.swf Tim_ve_dai_duong.swf Hatinhminhthuong.swf Kiniemmaitruong.swf Hmtuht.swf CRVIETNAM.swf QuehuongtoiB.swf VMai_chucmung831.swf 1329139651_17.jpg H_n_year_ht.swf Khuc_nhac_giang_sinh1.swf Bai_ca_nguoi_giao_vien_nhan_dan.swf Clock_hoacucvang_thang111.swf

    Thành viên trực tuyến

    30 khách và 0 thành viên

    Chào mừng quý vị đến với Chào mừng bạn đến với website của Đoàn Thị Hồng Điệp.

    Quý vị chưa đăng nhập hoặc chưa đăng ký làm thành viên, vì vậy chưa thể tải được các tư liệu của Thư viện về máy tính của mình.
    Nếu đã đăng ký rồi, quý vị có thể đăng nhập ở ngay ô bên phải.
    Gốc > Đất nước mến yêu >

    Núi Sưa-Núi Khán-Núi Nùng

     

     

     nui______sua_500_01

     

     

     

    Núi Sưa trong khuôn viên Vườn Bách Thảo - Ảnh: Hoàng Chí Hùng

     Núi Sưa:

    Núi Sưa là tên gọi một ngọn núi cao khoảng 10m, nằm trong khuôn viên Vườn Bách Thảo Hà Nội. Theo các vị cố lão địa phương vùng Ngọc Hà, Hữu Tiệp, Xuân Biểu thì s dĩ có tên gọi này là do trên gò xưa kia có mấy cây sưa rất to. Tên gọi này cũng được ghi trong bản đồ do thực dân Pháp vẽ năm 1890. Theo bản đồ này thì Vườn Bách thảo được ghi là Vườn thí nghiệm, trong vườn có vẽ cái gì mang tên núi Sưa, kèm theo tên tiếng Pháp là Vieille montagne.

    Núi Sưa được gọi là Sưa Sơn, còn có tên chữ là Sư Sơn. Phương Đình địa chí của Nguyễn Văn Siêu có liệt kê danh sách những phường thôn thuộc huyện Vĩnh Thuận ghi hai địa danh: Khán Sơn nhất trụ tự và Khán Sơn Núi Sưa. Chữ núi Sưa cũng xuất hiện ở nhiều câu đối tại đình Ngọc Hà, tương truyền Huyền Thiên Hắc Đế có mộ táng trên núi Sưa. Các câu đối tiêu biểu có thể kể như:

    Nhất trụ mộng sinh, dương thác Sư Sơn truyền ngọc phả

    Cửu thiên phu thốn, âm phù Lý thất thiếp hà ba

    Dịch nghĩa:

    Mộng ứng ở chùa Một Cột mới ra đời, mộ gởi núi Sưa, tích truyền sách ngọc

    Chín tầng mây buông xuống thấp, hồn phù nhà Lý, nước lặng sông yên.

    Ngôi miếu trên núi Sưa thờ Huyền Thiên Hắc Đế, hiện nay bên trong còn thấy dòng chữ Hán "Sư Sơn lăng miếu" và "Lý triều hiển thánh".

    Núi Sưa còn có tên là Xuân Sơn, được ghi trong Tây Hồ chí. Sách có đoạn chép: "Trên núi Xuân Sơn phía Nam hồ Tây trong xuống ao Hải Trì có đền Mai Hắc Đế". Gọi núi Sưa và Xuân Sơn có lẽ vì nó nằm ở phường Khán Xuân cũ. Còn tên phường Khán Xuân thì có lẽ do núi nằm ở phường giáp cận với núi Khán.

    Như vậy, núi Sưa trong Vườn Bách Thảo Hà Nội xưa nay vẫn bị lầm tưởng với tên gọi núi Nùng hay núi Khán. Với những tài liệu chứng minh vị trí núi Khán, núi Nùng trong phạm vi kinh thành Thăng Long, cũng như vị trí, tên gọi của ngọn núi (thực chất là đồi) trong Vườn Bách Thảo Hà Nội thì có thể khẳng định khu đồi cao khoảng hơn 10m, đặc trưng với những cây sưa nở hoa trắng li ti vào tháng ba hàng năm là núi Sưa.

    Núi Sưa cùng với núi Nùng, núi Khán là  tên gọi những địa danh quen thuộc của vùng đất Thăng Long - Hà Nội, góp phần làm giàu thêm đặc trưng văn hoá của vùng đất thủ đô, xứng đáng với vị trí "rồng cuộn hổ ngồi", "chính ngôi Nam Bắc Đông Tây", "tiện thế nhìn sông dựa núi" như trong Chiếu dời đô của Lý Thái Tổ.

     Núi Khán:

    Núi Khán cũng là một địa danh nổi tiếng của vùng đất Thăng Long - Hà Nội. Tên gọi núi Khán cũng nhiều lần bị nhầm lẫn với núi Nùng, núi Sưa và được cho rằng đây là núi nằm trong khuôn viên Vườn Bách Thảo Hà Nội.

    Theo các tài liệu địa chí còn lại đến nay thì núi Khán là một tên núi nổi tiếng. Tương truyền, sở dĩ có tên núi này là vì Lê Thánh Tông (thế kỉ XV) thường đến đây để duyệt võ nghệ. Đến thời Lê Trung Hưng niên hiệu Dương Đức (1672 - 1673),  Lê Gia Tông mới dựng lại chùa trên núi, chính điện có tạc tượng Lê Thánh Tông. Cuối thời Lê, đến năm Kỉ Dậu (1789) chùa bị phá, tượng được dời đến chùa Dục Khánh, tức là bên cạnh điện Huy Văn, phố Hàng Bột hiện nay (Hoàng Việt địa dư chí). Thế nhưng, theo tác giả La Thành cổ tích vịnh thì núi này còn có tích xưa hơn nhiều, nó có từ thời Lê Đại Hành (thế kỉ thứ X) đã làm am thờ Phật trên núi. Lê Thánh Tông đi bình Chiêm đã lấy về được một tảng đá có vân treo ở chùa làm khánh "đánh lên kêu vang như tiếng vàng tiếng ngọc". Còn tượng dựng ở chùa, theo La Thành cổ tích vịnh, là tượng Lê Thần Tông (1607 - 1662), thân sinh của Lê Gia Tông. Thuyết này cũng phù hợp với thuyết của Phạm Đình Hổ trong Tang thương ngẫu lục, viết vào cuối thế kỉ XVIII, đầu thế kỉ XIX. Giữa hai thuyết này, đến nay vẫn chưa biết được chắc chắn thuyết nào đúng. Thế nhưng, theo ý kiến của Vũ Tuân Sán trong Hà Nội - xưa và nay (NXB Hội Nhà Văn - 2007) thì thuyết của Phạm Đình Hổ có độ tin cậy cao hơn do ông chứng kiến việc chùa Khán Sơn bị đốt phá, tượng bị dời đi nơi khác và đã nhận thấy sự kiện có người gán tượng cho Lê Thánh Tông nên đã cải chính ngay từ thời ấy.

    Theo Tây hồ chí, trên núi Khán có miếu thờ Cẩu Mẫu thời Lý, nay là chùa. Ta cũng đã biết miếu thần Cẩu Mẫu gắn liền với việc Lý Công Uẩn định đô ở Thăng Long: "Việc xuất hiện một con chó kì lạ ở phương Bắc, sinh chó nhỏ màu trắng có lông  đen hình hai chữ "thiên tử", ứng vào Lý Công Uẩn vốn là tuổi Tuất, cầm tinh giống chó. Do đó nên sau khi chó mẹ chết, triều đình đã cho lập đền thờ". Thần Cẩu Mẫu được thờ ngay trong thành, sau này là núi Khán, còn miếu thờ Cẩu Nhi thì ở gò nhỏ giữa hồ Trúc Bạch hiện nay.

    Vào khoảng giữa thế kỉ XIX, do đề nghị của Bố chính Hà Nội Lê Hữu Thanh, Tổng đốc Hà Ninh Hoàng Thu đã cùng một số quan lại bỏ tiền xây một ngôi nhà ngói trên núi gọi là Đình Khán Sơn làm chỗ hội họp các văn nhân. Như vậy, có thời kì núi Khán đã là một nơi nổi tiếng trong sinh hoạt văn hoá của Hà Nội.

    Xác định được vai trò của núi Khán, các nhà nghiên cứu cũng đã tiến hành xác định vị trí của núi trong kinh thành Thăng Long xưa và Hà Nội ngày nay. Cổ tích thắng cảnh Hà NộiLược sử tên phố Hà Nội đều dựa vào bản đồ năm 1831 và 1866 nên cho rằng núi Khán là gò đất trong Vườn Bách Thảo Hà Nội. Thế nhưng, khi kiểm tra các thư tịch cổ xưa hơn thì có thể khẳng định núi Khán nằm trong nội thành của triều Nguyễn và không thể là núi đất trong khuôn viên Vườn Bách thảo.

    Theo Hoàng Việt địa dư chí thì Khán Sơn nằm ở góc Tây Bắc trong thành. Đồng Khánh đại dư ghi là: "Bên tay phải trong thành có núi Khán, xưa truyền là đất dụng võ nên thành tên". Khán Sơn đình thi tập của Lê Hữu Thành cũng viết: "Tháng ba mùa xuân năm Quý Hợi (1863) nhân rảnh việc công, tôi đến thăm núi Khán ở góc phía Tây trong thành. Núi cao ngang với cột cờ, trên đỉnh chon von mà bằng phẳng, giữa chốn ồn ào mà biệt tịch". Như vậy, theo các tài liệu này có thể xác định núi Khán nằm ở phía Tây kinh thành Thăng Long. Ngoài ra, một số cố lão vùng Ngọc Hà cho biết núi Khán nằm ở vị trí trước Phủ chủ tịch và ở góc phía Nam trường trung học An-be Xa-rô trước đây, nay đã bị san bằng.

    Như vậy có thể khẳng định núi Khán nằm phía trong thành Hà Nội về phía Tây Bắc, không thể ở ngoài thành, vị trí của Vườn Bách thảo hiện nay như một số tài liệu ghi lại.

    Xác định được vị trí địa danh núi Khán cũng một phần giúp cho việc tìm hiểu thêm nhiều cứ liệu lịch sử về quá trình hình thành và phát triển của Thăng Long xưa và Hà Nội ngày nay.

    Núi Nùng :

    Núi Nùng là tên gọi một ngọn núi được nhắc đến nhiều trong các thơ văn cổ. Nhiều người thường nhầm lẫn núi này với núi Khánnúi Sưa.

    Thật ra, dù gọi là núi nhưng đây là một ngọn đồi cao khoảng 25m so với mặt nước biển. Núi gắn liền với sự hình thành và phát triển của kinh thành Thăng Long.

    Vị trí của núi Nùng được xác định rất rõ trong các tài liệu đại chí. Trong Hoàng Việt dư địa chí của Phan Huy Chú, quyển I cho biết: "Núi Nùng ở giữa thành. Triều Lý định đô lấy núi làm đài chính điện, đến thời Lê là điện Kính Thiên, nay (triều Nguyễn - BTV) là điện phía trước hoàng cung. Xưa truyền rằng giữa núi có một lỗ hổng là nơi thông hơi của hồ ao và núi, nên gọi là Long Đ (rốn rồng)". Tây hồ chí ở mục Sông núi cũng cho biết: "Long Đỗ ở trong thành, tục gọi là núi Nùng". Doãn Kế Thiện trong Cổ tích và Thắng cảnh Hà Nội cũng xác nhận điều trên và ghi thêm: "Sách địa kiểm ký nói trong ruột núi Nùng có một lỗ thông suốt dưới đất sâu là nơi phát tiết của khí đất nên ngày xưa gọi nơi ấy là Long Đỗ, nghĩa là rốn Rồng". Trong La thành cổ tích vịnh của Trần Bá Lãm (1757 - 1815), đoạn lời dẫn bài thơ vịnh núi Nùng cũng nói rằng núi này ở trong thành trên có chính điện thời Lý, thời Lê đổi là điện Kính Thiên và truyền rằng, sau chỗ ngồi của vua có một cái lỗ ăn thông ra hồ Tây, đó là chỗ thông hơi của núi và hồ ao (sơn trạch chi khí) gọi là mũi rồng (Long tị).

    Đại Nam nhất thống chí của nhà Nguyễn, tập II, trong mục Núi sông, có chép: “Núi Nùng ở trong thành, có tên nữa là núi Long Đỗ. Lý Thái Tổ đóng kinh đô, dựng chính điện ở trên núi, đời Lê gọi là điện Kính thiên, bản triều (Nguyễn) đặt làm hành cung, vẫn gọi theo tên cũ, năm Thiệu Trị thứ ba, đổi gọi là điện Long Thiên, điện Đình ở núi Nùng, có xây bệ cao chín bậc, tả hữu có hai con rồng, dài hơn một trượng, chế từ đời Lý.
    Tương truyền, đời Lê Thống Nguyên, nhà Mạc cướp quyền, khi Mạc Đăng Dung theo từng bậc bước lên bệ, bị con rồng cắn xé áo long cổn, Dung tức giận, sai người lấy búa bổ vào rồng, nay vết sứt vẫn còn".

    Như vậy, theo các tài liệu nêu trên thì núi Nùng từ xưa đến nay vẫn được xem là ngọn núi tiêu biểu cho kinh thành Thăng Long, thường được nhắc đến cùng với sông Nhị để chỉ kinh đô của nước Đại Việt, như trong bài ca dao Dạo xem phong cảnh Long Thành
    Đủ mùi đường phố, đủ vành núi sông
    Nhị Hà quanh bắc sang đông
    Kim Ngưu, Tô Lịch là sông bên này
    Nùng sơn, Long đỗ đây đây
    Tam sơn núi đất cao tầy Khán sơn...

    Vậy, núi Nùng ở ngay trong khu vực thành cổ Hà Nội. Xét toàn bộ đất Hà Nội - Thăng Long, thì núi ở mạn Tây Bắc, ngay trong hoàng thành, bởi đó là một nơi địa linh phong thủy tốt, nên mới được dựng làm ngôi điện chính của hoàng thành. Vết tích núi Nùng hiện vẫn còn trong thành, là nền điện Kính Thiên xưa, đã bị Pháp phá dỡ năm 1886, hiện còn lại hai con rồng đá có thềm 9 bậc tượng trưng cho vua.

    Như vậy, có thể khẳng định núi Nùng là một địa danh ở trong thành, không thể là quả gò ở trong Vườn Bách Thảo Hà Nội như từ lâu mọi người vẫn lầm tưởng. Tên gọi theo thói quen của dân chúng và tên ghi trong bản đồ khu phố Ba Đình in năm 1962 đều không đúng.

     Sưu tầm

     

     

     

     


    Nhắn tin cho tác giả
    Đoàn Thị Hồng Điệp @ 11:09 19/10/2009
    Số lượt xem: 2695
    Số lượt thích: 0 người
     
    Gửi ý kiến